İSG Eğitiminde Yapay Zekâ: Neler Yapabilir, Neleri Yapmamalı?
Yapay zekâ İSG eğitim içeriği hazırlamada, soru üretmede ve özetlemede yardımcı olabilir; ama hata ve sorumluluk riskleri var. Güvenli kullanım rehberi.
Yapay zekâ araçları artık her işin içinde. İSG uzmanları da soruyor: “Eğitim sunumunu yapay zekâ ile hazırlayabilir miyim? Sınav sorularını ona yazdırsam olur mu? Yönetmeliği özetlemesini istesem?”
Cevap: Yardımcı olarak evet, karar verici olarak hayır. İSG eğitiminde yapay zekâ zaman kazandırabilir; ama iş güvenliği, yanlışın bedelinin yüksek olduğu bir alan. Bu yüzden nerede ve nasıl kullanacağınızı bilmek gerekiyor.
Yapay zekâ nerede işe yarar?
| Görev | Yapay zekâ ne yapabilir? | Değeri |
|---|---|---|
| İçerik taslağı | Bir konu için eğitim metni ya da sunum iskeleti çıkarmak | Boş sayfayı doldurur |
| Soru üretimi | Bir metinden çoktan seçmeli soru taslakları hazırlamak | Soru bankasını hızlı başlatır |
| Özetleme | Uzun bir dokümanı ya da prosedürü sadeleştirmek | Okunabilirlik |
| Dil ve ton | Karmaşık bir metni sade Türkçeye çevirmek | Çalışana uygun anlatım |
| Çeviri ve altyazı | Yabancı çalışanlar için çeviri, altyazı | Kapsayıcılık |
| Senaryo fikri | Eğitimde kullanılacak ramak kala senaryoları önermek | Yaratıcı malzeme |
| Düzenleme | Metindeki dil hatalarını ve tutarsızlıkları bulmak | Kalite kontrol |
Bu görevlerin ortak noktası: Çıktı bir taslak ve bir insan tarafından gözden geçiriliyor.
Nerede dikkatli olmalı?
1. Yanlış bilgi (halüsinasyon)
Yapay zekâ modelleri, yanlış bilgiyi özgüvenli bir dille sunabilir. Bir yönetmelik maddesini yanlış aktarabilir, olmayan bir süre ya da rakam üretebilir. İSG’de yanlış bir süre, yanlış bir yöntem ya da eksik bir konu, doğrudan uyum sorunu.
2. Güncel olmayan bilgi
Modeller belirli bir tarihe kadar olan verilerle eğitilir. 2 Nisan 2026 tarihli yeni yönetmelik gibi yeni düzenlemeleri bilmeyebilir ya da eski yönetmeliğe göre cevap verebilir. İçeriği güncel mevzuatla karşılaştırın.
3. İşyerine özgü olmama
Genel bir model sizin işyerinizin risk değerlendirmesini, acil durum planını, makinelerini bilmez. Dördüncü başlığın (işe ve işyerine özgü riskler) içeriği bu yüzden insan tarafından, işyeri verisiyle yazılmalı.
4. Kişisel ve gizli veri
Çalışan adları, kaza raporları, risk değerlendirmesi gibi hassas bilgileri genel bir yapay zekâ servisine yapıştırmadan önce düşünün. Veriler nerede saklanıyor, kimler erişiyor, KVKK açısından uygun mu?
5. Sorumluluk
Eğitimin içeriğinden, yöntemden ve belgeden sorumlu olan işveren ve eğitimi veren yetkili kişidir. “Yapay zekâ yazdı” bir savunma değil. Eğitimi veren kişi içeriğin sahibi olmalı.
Güvenli kullanım kuralları
- Taslak olarak kullanın. Çıktıyı doğrudan yayınlamayın.
- Her bilgiyi doğrulayın. Süre, madde, rakam, teknik değer.
- Resmî kaynağı esas alın. Yönetmelik, standart, üretici talimatı.
- Hassas veriyi paylaşmayın. Kişisel veri ve işyerine özgü gizli bilgiler.
- Bir uzman onaylasın. İSG uzmanı ve gerekirse işyeri hekimi içeriği gözden geçirsin.
- Kayıt tutun. Hangi içeriğin hangi araçla taslaklandığını ve kimin onayladığını not edin.
Soru üretiminde kullanma örneği
Yapay zekâ, soru bankasını hızlı başlatmak için faydalı olabilir:
- Kendi hazırladığınız ve doğruladığınız bir eğitim metnini verin.
- Bu metne dayalı beş soruluk bir taslak isteyin.
- Her soruyu ve cevabı metinle karşılaştırarak kontrol edin.
- Çeldiricilerin makul olduğundan emin olun.
- Sorunlu soruları düzeltin ya da çıkarın.
Soru kalitesi için sınav soruları rehberimizdeki kuralları uygulayın.
İçerik hazırlamada kullanma örneği
Bir eğitim videosu için senaryo taslağı ister misiniz? Yapay zekâya konuyu, hedef kitleyi, süreyi ve tonu verin. Çıktıyı:
- İşyerinizin gerçek örnekleriyle zenginleştirin.
- Teknik doğruluğu kontrol edin.
- Sade ve kısa cümlelere dönüştürün.
- Video hazırlama rehberindeki iskelete oturtun.
Yapay zekâ ne yapamaz?
- Sahadaki riski görmez. Makinenin başında olmayı, gözlemi, sezgiyi değiştiremez.
- Eğitimi vermez. Yönetmelik eğitimi verecek kişileri sayıyor; yapay zekâ bunlardan biri değil.
- Belgeyi imzalamaz. İmza yetkili kişi ve işverene ait.
- Mevzuat yorumu yapmaz. Hukuki yorum için hukuk danışmanı ya da bakanlık görüşü.
Eğitim sistemlerinde yapay zekâ
Bazı eğitim platformları içeriğe yapay zekâ destekli özellikler ekliyor. Böyle bir özelliği değerlendirirken şunları sorun:
- Hangi veriyi işliyor, nerede saklanıyor?
- Üretilen içerik insan onayına tabi mi?
- Özellik kapatılabiliyor mu?
- Ek maliyeti var mı?
Sistem seçerken genel çerçeve için seçim kriterlerine bakın.
Nerede takılınır?
- Çıktıyı doğrulamadan yayınlamak.
- Yönetmelik soruları için tek kaynak olarak kullanmak.
- Çalışan verisini kontrolsüzce paylaşmak.
- İşyerine özgü içeriği genel metinle geçiştirmek.
- Eğitimin sorumluluğunu araca devretmek.
